Gatazka orok istorio bat gordetzen du.
Batzuetan minarena, beste batzuetan ulermen faltarena, eta ia beti, apurka-apurka tentsioa pilatu eta azkenean hautsi diren harremanen istorioa. Bitartekotzaren Europako Eguna dela eta —Nafarroan 2026ko urtarrilaren 21ean ospatzen dena—, Gizarte Langintzako Elkargo Ofizialetik herritarrei gatazkak ikusi eta haiei aurre egiteko beste modu bat hurbildu nahi diegu: bitartekotza eta praktika leheneratzaileak.
Elkargoak bitartekotzaren alde egindako apustua kezka profesional eta gizatiar sakon batetik sortzen da. Dena 2015ean hasi zen, gizarte-langile talde bat gatazka kronifikatu aurretik eta kaltea konponezina bihurtu baino lehen esku hartzea posible ote zen galdetzen hasi zenean. Arlo sozialean lan egiten dugunok badakigu askotan gatazka oso eskalatuta dagoenean laguntzen ditugula pertsonak: banantze oso gatazkatsuak, familia-hausturak, auzokideen arteko tentsioak, bazterketa-egoerak edo prozesu judizial luze eta mingarriak. Berandu iristearen sentsazio partekatu hori izan zen aldaketaren eragilea. Bitartekotzak bidea egin zuen Gizarte Langintzaren balioekin bat datorren alternatiba gisa: duintasuna, autodeterminazioa, parte-hartzea eta justizia soziala.
Hasieratik bertatik, Gizarte Langintzako Elkargo Ofizialak ikuspegi honen aldeko apustu instituzionala egin zuen, ulertuta bitartekotza ez dela soilik teknika bat, baizik eta esku hartzeko eta gizarte gisa harremanak izateko beste modu bat.
Bitartekotzak espazio seguru bat eskaintzen du, non pertsonek hitz egin, elkar entzun eta akordioak eraiki ahal dituzten hirugarren figura inpartzial baten laguntzarekin. Baina Gizarte Langintzatik, prozesu hau azken akordiotik harago doa. Pertsonen protagonismoa berreskuratzea, haien beharrak aitortzea eta irtenbide gizatiarragoak eta iraunkorragoak sustatzea da helburua.
Praktika leheneratzaileek begirada hau zabaltzen dute.
Ez dira soilik gatazkan edo urratutako arauan zentratzen, baizik eta eragindako kaltean, horrek pertsonei nola eragin dien eta loturak konpondu eta leheneratzeko zer behar den aztertzen dute. Elkarrizketa-zirkuluek, topaketa leheneratzaileek edo erraztasun-prozesuek gatazka konplexuak erantzukizuna hartzeko, kaltea konpontzeko eta ikaskuntza kolektiborako aukeretan bihurtzea ahalbidetzen dute.
Gizarte Langintzako Elkargo Ofizialak bide honetan egindako ibilbidea ez da erronkarik gabea izan. Arlo judizialean sartzeak hizkuntza eta dinamika berriei aurre egitea ekarri zuen. Hala ere, laster agerian geratu zen Gizarte Langintzak familia- eta harreman-gatazken kudeaketan ematen duen balio bereizgarria. Nafarroako Gobernuarekin, Iruñeko Abokatuen Elkargoarekin eta Lizarrako Abokatuen Elkargoarekin hitzarmenak sinatzeak, baita UPNA Fundazioarekin batera Gai Juridiko-Pribatuetako Bitartekotzan Aditu titulua bultzatzeak ere, mugarri garrantzitsuak ezarri dituzte.
Aurrerapen horiei esker, barru-judizialeko bitartekotzetan eta konplexutasun handiko eremuetan leheneratze-erraztasuneko prozesuetan esku hartu ahal izan da, gogobetetze- eta akordio-maila handiekin, eta Elkargoa ADRen eta justizia leheneratzailearen garapenean eragile aitortu gisa kokatu dute.
Baina hitzarmen eta aitortzetatik harago, lan honi zentzua ematen diona pertsonei prozesu zail horietan laguntzea da, eta ikustea nola, pixkanaka, hitza, aitortza eta aurrera jarraitzeko aukera berreskuratzen dituzten. Gatazka bat eraldatzen dela eta mina hutsa izateari uzten diola ikusaraztea, profesional askorentzat, harrotasun handienetako bat da.
Gizarte Langintzako Elkargo Ofizialetik ulertzen dugu bitartekotzaren eta praktika leheneratzaileen alde egitea elkarrizketak enfrentamenduak baino pisu handiagoa duen gizarte baten alde egitea dela; non gatazka ez den ezkutatzen edo zigortzen besterik gabe, baizik eta modu arduratsu eta gizatiarrean lantzen den.
Bitartekotzaren Europako Eguna ospatzea aukera bat da herritarrei gogorarazteko gatazkak kudeatzeko beste modu bat posible dela, eta Gizarte Langintzak, kolektibotik eta instituzionaletik, errealitate bihurtzeko lanean jarraituko duela.
Josean Villanueva Oyarzabal
Nafarroako Gizarte Langintzako Elkargo Ofizialeko Bitartekotza Batzordeko kidea
